5 Antwerpse scholen van start met experimenten rond luchtkwaliteit

Leerlingen van De Spiegel aan het werk rond zuivere lucht © De Spiegel

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet
Abonneer mij

.

‘Luchtkwaliteit’ staat met stip genoteerd in de agenda’s van heel wat scholen. Bij de start van het nieuwe schooljaar ging in vijf Antwerpse scholen het Europese proefproject ‘Zuivere Lucht’ van start. De projectteams gaan op zoek naar manieren om er de luchtkwaliteit te meten en te verbeteren onder begeleiding van Stadslab2050. De scholen leren van elkaar en delen hun inzichten met andere Antwerpse scholen en met de stad. Cocreatie is de basis van het proefproject, dat zoveel mogelijk partijen wil betrekken bij haalbare, positieve oplossingen.

Sinds september komen de experimenten rond luchtkwaliteit uit de startblokken in vijf Antwerpse scholen: het Xaverius College (Borgerhout), stedelijke basisschool De Wereldreiziger en Stedelijk Lyceum Quellin (Antwerpen), basisschool De Spiegel (Antwerpen), Koninklijk Lyceum Antwerpen (Antwerpen) en basisschool Het Pieterke (Deurne) stappen tot de zomervakantie van 2020 in een leerrijk en inspirerend traject.

Cocreatie met meerdere partners

Het project Zuivere Lucht gaat op lokaal niveau een stap verder dan het breed opgezette meetproject CurieuzeNeuzen, want de deelnemende scholen zijn ook living labs waar geëxperimenteerd wordt om de lucht op en rond de school gezonder te maken. Leerlingen en leerkrachten, de eigen community van ouders en buurt en het bredere netwerk achter het proefproject hebben daarbij een cocreatieve inbreng. Om hen bij dit proces te ondersteunen ontwikkelde Stadslab2050 een toolkit die ook door andere geïnteresseerde scholen gebruikt kan worden. Uit de bevindingen wil Stadslab2050 breder toepasbare oplossingen distilleren.

Oorzaken aanpakken …

De proefprojecten brengen zoveel mogelijk aspecten van luchtkwaliteit op school in kaart. Bedoeling daarbij is om oorzaken van de luchtverontreiniging aan te pakken, bijvoorbeeld via een mobiliteitsplan op maat van de school dat inzet op fiets en openbaar vervoer. De scholen willen daarbij samenwerken met de stad, en tegelijkertijd hun eigen netwerk sensibiliseren over het belang van duurzame mobiliteit voor een betere luchtkwaliteit. Hoe hou je de auto uit de buurt van de school? Op welke manier trek je kinderen en ouders (die dat nog niet doen) over de streep om te voet, met de fiets of het openbaar vervoer naar school te komen?

… versus blootstelling verminderen

Ook het verminderen van de blootstelling van leerlingen en leerkrachten aan ongezonde lucht kan deel uitmaken van de maatregelenmix. Stadslab2050 wil samen met de scholen onderzoeken of de blootstelling kan verminderen door bijvoorbeeld anders te verluchten of door de lucht te zuiveren met planten of andere vormen van luchtzuivering. Door gezonde schoolroutes in kaart te brengen komen leerlingen ook op weg naar school minder in contact met verontreinigde lucht.

Leerlingen van De Spiegel op de speelplaats van hun school © De Spiegel

Vijf scholen, vijf plannen

Tijdens deze eerste projectfase moeten de meeste experimenten nog concreet vorm krijgen, maar de grote lijnen tekenen zich nu al af.

1.Basisschool De Spiegel

De Spiegel is een lagere school met bijna 300 leerlingen. De drukke Belgiëlei waaraan de school ligt, is een street canyon: veel verkeer en uitlaatgassen in combinatie met hoge gebouwen. Minder lang aan de schoolpoort staan, de speelplaats beter afschermen en gezond de lokalen verluchten waren eerder al aandachtspunten die werden opgeworpen door ouders, wat leidde tot ludieke acties om het probleem onder de aandacht te brengen.

Diezelfde ouders wezen de school ook op het project Zuivere Lucht. Mama Jetje De Groof: “We gaven het startschot voor ons proefproject tijdens de verkeersweek Haringrode, die afgesloten werd met een verkeersstoet met scholen uit de omgeving waarin we aandacht vroegen voor een betere luchtkwaliteit. In een volgende stap gaan we de luchtkwaliteit meten op de schoolroutes die de kinderen afleggen om zo ‘ideale’ routes in kaart te brengen”. De Spiegel gaat ook onderzoeken hoe de klassen verlucht kunnen worden zonder daarbij te veel onzuivere lucht van de Belgiëlei binnen te halen.

2. Koninklijk Lyceum Antwerpen

Dit lyceum betrekt alle 846 leerlingen in drie fasen tijdens het schooljaar. Enkele ouders waren al betrokken bij de burgerwetenschapsprojecten AIRbezen en CurieuzeNeuzen en nemen mee het voortouw. Ook in het proefproject worden ouders en de buurt ingeschakeld bij het behalen van de projectdoelen en worden ze geïnformeerd over de meetresultaten. Daarvoor organiseert de school een ECO-moment waarop het verloop van het project onder de aandacht wordt gebracht.

Judith Baeyens, leerkracht chemie, licht de plannen toe: “Tijdens de lessen aardrijkskunde en natuurwetenschappen komen luchtkwaliteit en polluenten aan bod. De eerste graad plaatst stikstofmeetbuisjes op verschillende locaties in de school, op de speelplaats en op straat. De tweede graad installeert op basis van die premeting sensoren voor het meten van het stikstofdioxide- en fijn stof gehalte op de meest gevoelige punten. Klimopanalyse zal het CO2-niveau in de woonomgeving van de leerlingen in kaart brengen. Met de resultaten gaat de derde graad aan de slag: tijdens de les wiskunde worden afgeleiden berekend, een ventilatieplan wordt door onze STEM-leerlingen opgesteld. De lessen informatica ondersteunen de presentatie van de onderzoeksresultaten. Eén van de einddoelen is een doorgedreven vergroening van onze school. Leerlingen die STEM-vakken krijgen, maken prototypes van verticale groene wanden met een bewateringssysteem. Het beste prototype onderzoeken leerlingen van de minionderneming van de klas economie op haalbaarheid, materiaal, prijs-kwaliteit en commercialiseerbaarheid. Een voorwaarde is ook dat de wand gebouwd kan worden door onze leerlingen techniek”.

Leerlingen van het Koninklijk Lyceum Antwerpen aan het werk rond zuivere lucht © KLA 

3.Het Pieterke

Het Pieterke is een basisschool in Deurne met iets meer dan 200 leerlingen. Leerkracht Kelly Rom van de instapklas: “Elk leerjaar bestaat uit één klas, waardoor de meeste ouders, leerkrachten en leerlingen hier elkaar kennen. Dat onze school pal naast de E313 ligt, deed enkele bezorgde ouders eerder al vragen stellen over de luchtkwaliteit. Acties kwamen daar nog niet uit voort. Naar aanleiding van CurieuzeNeuzen besloten we om ons kandidaat te stellen voor het project Zuivere Lucht: onze school ligt in de ‘zwarte’ zone als het aankomt op het stikstofdioxidegehalte”.

De school hoopt door metingen uit te voeren en in een latere fase ook de impact van maatregelen te meten, kinderen, ouders en buurt bewuster te maken over de luchtkwaliteit. Inzetten op schone mobiliteit en gezondere routes naar school is ook een doel. Educatie over luchtkwaliteit moet leiden tot frisse ideeën voor nieuwe acties en oplossingen.

4.Stedelijk Lyceum Quellin/Stedelijke Basisschool De Wereldreiziger

Deze middelbare- en basisschool delen een gebouw aan de Quellinstraat, volgens directeur Jef Groffen “de drukste straat in Vlaanderen die geen gewestweg is”. Beide scholen zijn betrokken bij het project Zuivere Lucht via een overkoepelende werkgroep met leerkrachten, ouders en buurtbewoners.

Jef Groffen: “Onze school probeert al langer iets te doen aan de luchtkwaliteit. Er werden plantenmuren geplaatst in drie klassen, in twee klassen zorgen mosmuren mee voor schonere lucht. Op de speelplaats werd beton uitgebroken en vervangen door houtsnippers voor meer vergroening en insijpeling. We willen hier grotere bloem- en plantenbakken met inheemse planten”. Bewustwording van ouders en buurtbewoners is een belangrijke doelstelling voor de school, die via het project Zuivere Lucht mee vorm wil geven aan de heraanleg van de Quellinstraat.

5. Xaverius College

Het Xaverius College is een grote scholengemeenschap met bijna 1700 leerlingen van kleuters tot jongvolwassenen. De school ligt in de buurt van de Ring, de E313 en de Stenenbrug. Meer milieubewustzijn werd getriggerd door de projecten AIRbezen en CurieuzeNeuzen waardoor de leerlingenraad bij de stad een dossier indiende voor een schoolstraat. Het project Zuivere Lucht wordt opgezet binnen de module ecologie en zal de luchtkwaliteit in de brede schoolomgeving beter in kaart brengen.

Hans Gooris, leerkracht ecologie: “Concreet gaan we onderzoeken wat het verschil in luchtkwaliteit is binnen en buiten de gebouwen, maar ook tussen open en gesloten ruimtes al dan niet voorzien van groen zoals de binnentuin. Kleine en grote ruimtes met of zonder aanwezige leerlingen worden 5 weken lang ononderbroken gescreend. Twee keer meten we de concentratie stikstofdioxide rond de school. Met fijnstofmeters die de leerlingen zelf bouwen, zullen we drukke toegangsroutes voor fietsers monitoren. Het wordt een permanente bewustmakingscampagne voor ouders en buurt. Tegen het einde van het schooljaar worden aanbevelingen uitgewerkt voor schooldirectie en verantwoordelijke beleidsmakers”.

Meer weten over de proefprojecten Zuivere Lucht? Kom dan naar het Ecotreffen  Zuivere Lucht  op 26 november.

 

Leerlingen van het Koninklijk Lyceum Antwerpen aan het werk rond zuivere lucht © KLA

Logo project Zuivere Lucht