De vanzelfsprekende drievuldigheid van Sint-Anneke Plage

Soms schuiven de puzzelstukken vanzelf in elkaar. Je broedt op een aantal vraagstukken en opeens blijken die compatibel. Meer nog, je kunt ze tegelijk bestuderen. Dan lijkt het wel alsof het zo moest. Dat overkwam het team dat zich momenteel over Sint-Anneke Plage buigt.

“Meerdere projecten bleken er nagenoeg naadloos ineen te schuiven,” zegt Lien Engels, die het overkoepelende traject begeleidt. Dit traject kreeg de naam ‘Sint-Anneke Plage, hotspot van weleer’ mee. De klimaatverandering, de verwachte stijging van het waterpeil in de Schelde, het hitte-eiland-effect waar we deze zomer al mochten van proeven, maar ook vragen als stadsontwikkeling, opwaarderen van wijken en de werkbaarheid van co-creatie en governance: al die vragen komen tegelijk aan wal in Sint-Anneke. “Dat maakt het wel een atypisch project voor Antwerpen”, voegt Lien eraan toe, “en daarom een perfect project voor Stadslab2050. Die geeft ons perfecte speelterrein om allerlei dingen uit te proberen.“

Projectleider Lien Engels

The ‘plage’ to be

“Vroeger kon je er over de koppen lopen”, lezen we op Tripadvisor. Sint-Anneke Plage op Linkeroever was dé plek voor Antwerpenaren om er te komen uitwaaien, languit te genieten van de zon langs de Schelde of van de heerlijke mosselhuizen langs het vrolijke strand met zicht op ’t Stad. “Tegenwoordig”, zo gaat de recensie verder, “is het heel wat rustiger.

“Sint-Anneke Plage is een begrip voor Antwerpenaren”, zegt Lien. “Een stukje geschiedenis dat zijn vroegere glorie wat is kwijt geraakt. Een van de bedoelingen van het project is dan ook om na te gaan hoe we het strand en de buurt weer kunnen laten heropleven, maar wel zo dat het past bij de huidige buurt. Hoe kan Sint-Anneke Plage een hotspot van deze tijd worden,” vraagt ze zich af. “Een duurzame hotspot.”

Een ferm planneke voor Sint-Anneke

Daarmee is nog een sleutelwoord gevallen: duurzaam.  Alles wat aan de waterkant ligt, moet zich over de toekomst bezinnen. Dat begrijpen we steeds beter nu berichten over overstromingen en extreme wolkbreuken elkaar steeds sneller opvolgen. In Vlaanderen worden de Schelde en haar zijrivieren daarvoor onder de loep genomen in het Sigmaplan, een overkoepelend plan dat de oevers en haar bewoners niet alleen wil beveiligen, maar ook rekening houdt met natuur, economie en recreatie. Dat plan heeft uiteraard ook een hoofdstuk Antwerpen, met oog voor zowel de Rechter- als de Linkeroever. Dat Linkeroever-luik strekt zich uit van Burcht tot het Sint-Annabos. Inclusief de Plage.

“Het gaat niet om simpelweg dijkjes bouwen,” weet  Lien, “maar om het kwaliteitsvol inrichten van die omgeving.” Ze heeft het dan over ‘opnieuw de relatie versterken met de Schelde’, ‘groen integreren’ en ‘water waarderen’. Lien Engels is dan ook de projectleidster ‘blauw-groene netwerken’ en net dat is haar inbreng in het verhaal. “Water is niet de vijand”, zegt ze. “Jarenlang hebben we water onder de grond geduwd en ons stadsoppervlak verhard. Maar nu weten we dat we daarvan moeten terugkomen. Bij zware regenval kunnen de riolen het niet aan, en bij extreme hitte kunnen we het water niet benutten om ons af te koelen. We moeten het water weer aan de oppervlakte brengen.“

Hoe je dat doet, die veiligheidseisen koppelen met dat bijna idyllische beeld van water, groen en leefbare recreatie, is een tweede vraagstuk dat aan Sint-Anneke Plage wordt gekoppeld. De Plage is er een perfecte proeftuin voor.

Zo zou de inkomzone van Sint-Anneke Plage, aan het einde van de Gloriantlaan, er kunnen uitzien in de toekomst.

Nieuwe ogen voor een nieuwe manier van kijken

Beide vorige vraagstukken leunen zwaar op beleving. Zowel de zoektocht naar een nieuwe hotspot en een geslaagd huwelijk tussen waterbeheersing en genietbaarheid vragen om het oog van de toeschouwer. Een nieuwe manier van kijken vraagt om nieuwe ogen. En dat is meteen het derde luik van dit project: “We willen de betrokkenen zelf mee aan tafel,” zegt de projectleidster. “Niet alleen om te verzekeren dat we goed bezig zijn, maar ook om een rijkere, lokale en verankerde input te krijgen.”

Klinkt goed, maar hoe doe je dat? Hoe betrek je de burger best bij dat blauw-groene herinrichten? “Wij die er professioneel mee bezig zijn, denken vaak dat iedereen hier al over nadenkt, maar dat is helemaal niet zo vanzelfsprekend,” vertelt Lien. “Vaak  liggen mensen er niet van wakker en willen ze geen verandering en geen periode van hinderlijke werken.” We willen die persoonlijke betrokkenheid van de buurt ontginnen en zo goed mogelijk inzetten en ook daarvoor lijkt het strand van Sint-Anneke Plage bijzonder geschikt. “Meer dan elders leeft de omgeving hier wel bij de omwoners. Het strand is iets van hen. We hopen daarop te kunnen verderbouwen.”

Europa hoopt mee overigens. Het geheel valt ook nog eens onder de Europese noemer ‘BEGIN’. Dit BEGIN-project wil net nagaan hoe je burgers kunt betrekken bij dat blauw-groene herinrichten van waterkanten en kijkt dan ook met aandacht mee naar Sint-Anneke Plage.

De verzachting van de verwachting

Co-creatie en participatie zijn niet zo’n nieuwe begrippen uiteraard, maar toch vragen ze nog om onderzoek en experiment. Naast de vele voordelen beginnen ook de valkuilen zichtbaar te worden. “Co-creatie brengt ook spanning met zich mee”, legt Lien uit. “Tussen een idee en een realisatie gaapt soms een zee van tijd. We wekken verwachtingen die we niet meteen inlossen, en dat kan ontgoochelend werken. ‘Moeten we nu nog eens onze mening geven?, zuchten de mensen dan.”

Als je te vroeg betrekt of de verwachtingen niet goed inschat - zo beseffen de medewerkers van het Sint-Anneke Plage-project - kun je net draagvlak verliezen. Hoe ga je het best te werk? Betrek je best de ondernemers in eerste fase, en burgers later: zodra je fysiek gaat experimenteren, zodra het tastbaar wordt? Dat willen ze nagaan. De projectleidster kijkt alvast al uit naar die experimenten, gepland voor de zomer van 2019.

Atypisch Stadslab

Zeg je ‘experiment’, dan zeg je ’Stadslab’, weet de lezer van deze website intussen wel. En zo dacht het projectteam er ook over. “Bij Stadslab2050 krijg je de vrijheid om buiten de lijntjes te kleuren”, zegt Lien over de samenwerking met Stadslab2050. “We moeten ons niet aan de vaste werkwijzen houden, maar kunnen atypisch tewerk gaan.” Die innovatieve werkwijze vertaalt ze als een drieluik van denken, doen en leren. “Het denken is de design sprint van eind november 2018. Dat moet een prototype opleveren. Daar vragen we feedback van de stakeholders in de buurt. Dat wordt wellicht nog wat abstract.”

“Het doen vertalen we in de zomer van 2019 in tijdelijke experimenten. Dan wordt het wat concreter, al weten we nu natuurlijk nog niet wat het precies zal inhouden. Als we dat wisten, zouden we die design sprint niet doen. We hopen wel dat het ook een fysieke vertaling kan krijgen, zodat we het ook tastbaar kunnen testen: werkt dit nu wel? Als het werkt kunnen we onderzoeken hoe we dat permanent maken. Werkt het niet, dan hebben we ook iets geleerd.”

“En dat is dan meteen het leren. Daar is het dus ook om te doen. Europa kijkt mee en wil leren, maar ook  de stad Antwerpen zelf is heel geïnteresseerd. Misschien leren we hoe we concrete vraagstukken beter kunnen oplossen. Misschien leren we hoe we ontwerpers via een nieuwe bril kunnen laten kijken? Misschien weten we meer over hoe je scholen, ondernemers, burgers kunt betrekken en hoe je draagvlak kunt verkrijgen… Maar dat is voor later,” besluit Lien. “Nu gaan we eerst sprinten. En we ontdekken binnenkort wat daar uit komt.”

Maak van Sint-Anneke Plage mee een aantrekkelijke publieke ruimte

Op zaterdag 24 november stelt de stad de experimenten en testinrichtingen voor. De deelnemers worden doorheen de prototypes van mogelijke experimenten in de publieke ruimte geleid. In deze eerste fase vragen we jou om feedback te geven. Heb jij een link met Sint-Anneke Plage? Dan ben je ook welkom. We nodigen je van harte uit op zaterdag 24 november doorlopend tussen 10.00 en 16.00 uur in de scoutslokalen van De Karakol op Linkeroever (Gloriantlaan 2A - 2050 Antwerpen) om mee na te denken over de toekomst van Linkeroever, en meer specifiek de toegangszone van Sint-Anneke Plage. Gelieve je komst op voorhand te bevestigen via deze link.

Dit is een pilootproject van het Europees samenwerkingsverband BEGIN.

 logo BEGIN

Abonneer mij: 

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet