Een koelend groendak voor Kinderdagverblijf Elief

Groendak met water en waterplanten op een museum in Engeland

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet
Abonneer mij

.

In kinderdagverblijf Elief, midden in oud-Berchem, wordt het te heet tijdens de zomermaanden. Zij willen hun dak vernieuwen op een manier dat het de ruimte eronder fris houdt.  Maar dat is niet alles. Ze willen liefst ook regenwater stockeren en hergebruiken, energie opwekken met zonnepanelen en een groendak boordevol diversiteit. Vragen ze te veel? Misschien wel. Een uitdaging naar het hart van groendakgoeroe Dusty Gedge.

Ontwerpen vanuit noden en wensen in plaats van beperkingen

Veel ontwerpers zijn het gewoon geworden om vanuit de mogelijkheden (en vaak ook beperkingen) van een gebouw te ontwerpen. Maar wat als je enkel vanuit de noden en vragen vertrekt en dan creatief met de mogelijkheden omgaat en de beperkingen omzeilt? Of nog straffer; wat als je nadelen voordelen worden? Dan is er plots veel mogelijk. Dusty Gedge doet het voor Elief en vertelt erover.

Een nieuwe kijk op de draagkracht van het dak

“De meeste ontwerpers berekenen in een allereerste fase hoeveel een dak kan dragen en bekijken dan welke groenmogelijkheden daarmee overeenkomen”, vertelt Dusty. “Maar wat als je uitgaat van de noden en dan bekijkt hoe je eventuele draagkrachtproblemen kan omzeilen? Dan eindig je vaak met iets helemaal anders. Bovendien is het heel waardevol om niet enkel naar de algemene draagkracht van een dak te kijken, maar het dak onder te verdelen in verschillende delen en punten. Op sommige plekken heb je meer of minder draagkracht dan het gemiddelde van het dak als geheel. En dat schept mogelijkheden. Want elke 10 mm substraat meer geeft je meer mogelijkheden. Zelfs al is het maar op enkele plaatsen op je dak mogelijk, dan nog kan je op die manier kleine micro-heuvels toevoegen. Zo’n heuvels komen de biodiversiteit ten goede. Je hebt er immers meer grond en kan er dus meer water stockeren, andere soorten planten huisvesten, zonnige of schaduwrijke stukjes creëren. En je kan op die plekken nog meer koelen.”

De maximale draagkracht van het dak in beeld gebracht.

Op verschillende punten is de maximale draagkracht echer groter dan voor het gehele vlak, dat biedt mogelijkheden.

 

 “Elke 10cm substraat schept nieuwe mogelijkheden in je daklandschap dus onderzoek de draagkracht tot in detail.”

 

De voordelen van plasvorming

Plasvorming op een dak is in principe iets dat je wil vermijden. De waterdichtheid van je dak kan eronder lijden. “Maar op een groendak is plasvorming net een voordeel”, legt Dusty uit. “De plassen voeden de bodem van je groendak en planten en ze creëren een grotere biodiversteit.”

Op verschillende dakvlakken ontstaan nu al plassen - hoe kunnen die een sterkte zijn, eerder dan een zwakte?

 

Water halen bij de buren

“In dit project willen we zoveel mogelijk koelen”, gaat Dusty verder. “En daar hebben we veel water voor nodig. Meer dan we op het dak van het kinderdagverblijf zelf kunnen opvangen. Bovendien wil het kinderdagverblijf ook nog regenwater overhouden om te gebruiken voor de toiletten en wasmachines.”  Als ontwerper zou je jezelf in dit geval kunnen neerleggen bij de beperkingen en minder of geen water stockeren op het dak en dus minder koelen, maar dat is buiten Dusty gerekend. “Het team van Elief ging het gesprek aan met de buren en vroeg hen of ze het water uit hun regenpijpen mogen afleiden naar het kinderdagverblijf. Op die manier kan Elief het dak maximaal vergroenen en toch ook voldoende water stockeren voor duurzaam hergebruik. Twee buren gingen al akkoord.”

 

Water van de naburige daken kan afgeleid worden naar het dak van Elief.

 

Het hemelwater dat Elief van de buurdaken zal oogsten, leid ik niet meteen af in een buis naar de ondergrondse tank. Het krijgt eerst een belangerijke taak op het dak als ondiepe vijver, een belangerijk element op een natuurdak.

 

Zonnepanelen en een groendak gecombineerd

“De misvatting bestaat nog altijd dat zonnepanelen niet verenigbaar zijn met een groendak en dat je moet kiezen. Maar dat is niet meer waar”, vertelt Dusty. “De Bio Solar Panels zijn speciaal ontworpen om op een groendak te integreren. Het interessante is dat de beide technieken elkaar versterken: de zonnepanelen zorgen voor schaduwrijke en koele plekken op het dak en zo ook voor meer biodiversiteit. En het beste van al: met enkel al de dauw die elke ochtend op de zonnepanelen hangt, kan je 5 tot 12 extra liter water per m2 per jaar opleveren. Het groendak op zijn beurt – en dit is al meer algemeen geweten - zorgt voor een grotere energieopbrengst van de zonnepanelen – omdat ze minder snel oververhit geraken dan op een dak met zwarte dakbedekking.

Pionieren

En zelfs als de zonnepanelen geen optie zijn, hoeft het daar niet te stoppen. Voor dit ontwerp bekijken Dusty en de eigenaars of ze zonnepanelen kunnen plaatsen op het dak van een nabij gelegen buur. Eén buur is bereid dit te bekijken waardoor kinderdagverblijf Elief nu aan het pionieren is op het vlak van afspraken maken. Hoe en hoeveel vergoed je je buur hiervoor? Op welke manier is iedereen goed verzekerd? En welke garanties krijgt de buur in het geval van beschadigingen aan het dak?

Opbouw van de schuine stukken op het dak.

 

Groendak dat inheemse wilde bloemen combineert met zonnepanelen op een structuur.

 

Zonnepanelen zorgen voor schaduwplekken op het natuurdak, het natuurdak zorgt er op zijn beurt voor dat de zonnepanelen beter renderen.

 

Steunstructuur met klimplanten voor extra schaduw en koeling

“Aan de westgevel (grenzend aan het toekomstig groendak) stellen we een houten pergola voor van maar liefst 5 meter diep, gaat Dusty verder. “Door hier klimplanten over te laten groeien, zorgen we in de tuin voor een aangename schaduwrijke verblijfsruimte voor ouders en buurt en halen we de zon weg bij de ramen van de créche waardoor we voor nog meer koeling zorgen binnenin. In de winter is de zon dan weer meer dan welkom binnen, natuurlijk, daarom stel ik voor om de pergola bijvoorbeeld met hop te laten begroeien. Deze inheemse klimplant sterft elke herfst af, maar in de lente begint hij elke keer weer met volle kracht aan zijn klimparcours. En er is een buurtcomposteerpunt in deze tuin, zodat het jaarlijkse snoeisel meteen de composthoop op kan.

Aan de zijgevel komt een pergola die de zon uit de woning moet houden tijdens de zomermaanden.

Verbluffende resultaten

Dusty liet een microklimaat-analyse doen van zijn ontwerp. In de ontwerppiste waarbij Elief zijn dak maximaal vergroent, haalt het dankzij het extra regenwater van de buren, verbluffende resultaten:

  • Het koelend dak zorgt binnenin voor een significante verkoeling tot 4 graden tijdens de zomermaanden.
  • Het dak kan elk jaar tot 389 000 liter regenwater uit de riool houden
  • De biodiversiteit groeit met 340m² nieuw ongestoord “natuurgebied”.
  • Het duurzaam gebruik van water verhoogt aanzienlijk doordat het water van drie daken nu kan worden gerecupereerd voor het onderhoud van het groendak, het doorspoelen van de WC’s én de was.  

 

Nog meer koeling nodig? De analyse stelt voor om de koelende pergolastructuur aan te vullen met een grote boom op het binnenplein die voor nog meer koelte zal zorgen.