Schaduw, wind, water en groen als wapens tegen stedelijke hittestress

Meetcampagne hittestress in Sint-Andries

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet
Abonneer mij

.

 

Hittestress. We zullen er almaar vaker mee geconfronteerd worden. Vanwege het gebrek aan open, groene ruimte en de dichte bebouwing wordt de stad een waar hitte-eiland. Dit brengt gezondheidsrisico's met zich mee, in het bijzonder voor de meest kwetsbaren onder ons, zoals kleine kinderen, ouderen en mensen met hart- of longaandoeningen. De klimaatverandering zal dit effect in de toekomst alleen maar versterken. De noodzaak dringt zich dan ook op om onze stad anders in te richten. Een eerste stap was de modellering van de hittekaart van Antwerpen door onderzoekers van VITO. Om dit model te testen en een beter zicht te krijgen op de lokale impact van groene maatregelen, trokken bewoners van Sint-Andries daarom op alle warme dagen (vanaf 25°C) afgelopen zomer met gespecialiseerde meetapparatuur de wijk in om de hitte te meten. Dit in kader van de meetcampagne die VITO samen met KlimaatRobuust Sint-Andries en Stadslab2050 organiseerde. Uit deze campagne blijkt alvast dat er grote winsten te boeken vallen door schaduw te creëren en water en groen te integreren in onze straten en pleinen: kleinschalige ingrepen die lokaal een groot effect kunnen sorteren.  

 

Bron: VITO

 

Hittestress

We speken over hittestress wanneer de natte-bol globetemperatuur ( de 'wet bulb globe temperature' - WBGT) boven de 25 graden springt. De WBGT houdt niet enkel rekening met de effectieve temperatuur, maar ook met andere factoren, zoals luchtvochtigheid, zonnestraling, wind en schaduw. Het meet de gevoelstemperatuur, zeg maar.

Tussen de 25 en de 28 graden is er matige hittestress, tussen de 28 en de 29,5 graden sterke hittestress, tussen 29,5 en de 31 graden heel sterke hittestress en we spreken van extreme hittestress wanneer de WBGT boven de 31 uitkomt. 

 

Bron: US Army (2003)

 

Meten is weten

De resultaten van de meetcampagne onderstrepen de urgentie van het probleem. Op elk van de 17 vooraf bepaalde meetpunten in Sint-Andries waar de bewoners op warme dagen (>25°C) gingen meten, werd er minstens 'sterke hittestress' opgetekend. Dit wil zeggen dat de gevoelstemperatuur er 28 graden of meer bedroeg. Op 6 van de meetpunten werd er zelf 'extreme hittestress' gemeten. Dit legt meteen een eerste pijnpunt bloot, want niet toevallig bestonden deze 6 plekken uit verharde pleinen en straten in volle zon, zonder groen of schaduw. Op plekken waar wel grote bomen staan die voor schaduw zorgen, werd de drempel voor 'zeer sterke hittestress' nergens overschreden.

 

Bron: VITO

 

Opmerkelijk hierbij is dat de WBGT hyperlokaal is: zo werd er een verschil in WBGT van maar liefst 4 graden gemeten tussen het verharde basketbalplein op de Sint-Andriesplaats en de bankjes in de schaduw van de bomen enkele meters verderop. Ook lag de WBGT vlak langs de Schelde 2 graden lager dan op vergelijkbare locaties vanwege de wind die over het water kwam. De bewoners constateerden wel dat niet alle groen in de wijk voor een significante daling van de temperatuur zorgde: waar het effect van hoge bomen door schaduw enkele graden verschil betekende, was het effect van een grasvlakte in volle zon verwaarloosbaar.  

 

Goede nachtrust

Na een bloedhete dag in de zomer zijn we blij als de avond valt en de temperatuur afkoelt. Een koele temperatuur is immers nodig voor een goede nachtrust, wat op zijn beurt gevolgen heeft voor onze productiviteit en gezondheid. Een ideale temperatuur om bij te slapen is rond de 18 - 19 graden. Dit is tijdens de zomer helaas zelden het geval in de stad: op 14 van de meetpunten werd omstreeks 21 uur nog steeds een WBGT van boven de 25 graden (matige hittestress) genoteerd. Langs het verharde basketpleintje op de Sint-Andriesplaats bereikte de WBGT 's avonds een piektemperatuur van 27,5 graden.

 

Bron: VITO

 

Dit heeft te maken met het bovengenoemde hitte-eilandeffect: de verharde pleinen en straten van beton en steen absorberen de hele dag door de hitte en geven die 's avonds langzaam af, in tegenstelling tot gras en bomen die 's avonds voor verkoeling zorgen. Ook ventilatie speelt hier een grote rol in.

 

Een aangename, leefbare stad

Op basis van de resultaten uit deze meetcampagne, formuleert VITO enkele beleidsaanbevelingen om onze stad te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering en een aangename leefomgeving te creëren:

  • Voluit inzetten op schaduwvormend groen , eventueel in combinatie met water;
  • De bomen die worden aangeplant, dienen voldoende groot te kunnen worden;
  • Voorzie schaduwelementen waar kwetsbare mensen buiten komen;
  • Voorzie pleinen en straten van een schaduwrijke route;
  • Bij nieuwe bebouwing aan de kaaien rekening houden met ventilatie, zodat wind de binnenstad kan intrekken;
  • Naast een goede isolatie bij renovatie van gebouwen ook gebruik maken van schaduw door bomen.

 

Meer info

Je kan alle presentaties over stedelijke hittestress, de stedelijke hittekaart en over de resultaten van de meetcampagne hier integraal bekijken.