Inspiratiebezoek Rotterdam

Het regent pijpenstelen wanneer we met een groep stadslaboranten – bewoners en verenigingen uit Sint-Andries en specialisten van de domeinen watermanagement, ontwerp en uitvoering en klimaatadaptatie – een bus opstappen die ons naar Rotterdam zal voeren. De regen vormt geen probleem, want is eigenlijk het onderwerp van deze inspiratietour.

Leren van andere Europese steden

Sint-Andries is het laboratorium van Antwerpen om enkele maatregelen te testen die de stad klaar moeten maken voor klimaatverandering. Overstromingen, hevige regenval, langdurige droogte en hitte zijn immers risico’s die op ons af komen. Als we daar nu al op inspelen, kunnen we maatregelen treffen die van de stad een charmantere, groenere omgeving maken en kunnen we deze uitzonderlijke weersituaties bolwerken. Terug opstaan na een schok, is veerkrachtig zijn. En over dit thema, is een Europees netwerk van steden ontstaan – Resilient Europe.

Over de hele wereld nemen steden maatregelen om water te bufferen bij overdreven regenval, koele plekken te voorzien in de stad bij hitte en te zorgen dat de drinkwatervoorraad op peil blijft bij droogte. Antwerpen is deel van een netwerk van elf Europese steden die informatie over resilience uitwisselen. Rotterdam is de trekker van dit netwerk en heeft al heel wat experimenten opgestart waar wij vandaag van kunnen leren.

We worden verwelkomd op de 40ste verdieping van een glazen kantoorgebouw, dat meteen een prachtig zicht geeft op de stad, zelfs in de regen.

Wat betekent 'resilience' voor een stad?

Corjan Gebraad, projectleider Resilient Rotterdam, geeft ons een introductie over resilience. Resilience kan je vertalen als weerbaar en veerkrachtig. Het zorgt ervoor dat de stad klaar is voor de uitdagingen en kansen van de toekomst. Ontwikkelingen zoals de klimaatverandering, digitalisering, globalisering brengen nieuwe risico’s met zich mee, maar ook nieuwe kansen. Steden die veerkrachtig genoeg zijn om in te spelen op deze dynamiek, kunnen die kansen benutten in plaats van erdoor overrompeld te worden. De term resilience dekt dus meer ladingen dan klimaatadaptatie. Het gaat bovendien niet enkel over infrastructuur – groendaken, grotere capaciteit in rioleringen – er is ook een sterke sociale factor, mensen met sterke netwerken zijn veerkrachtiger, kunnen elkaar helpen.

Om het met een metafoor te zeggen: veerkracht is opstaan wanneer je een schok hebt meegemaakt. Een schok is altijd ongewenst en onverwacht, of het nu de resultaten van de klimaatverandering, een overstroming of een terrorisme-aanslag is. Eén voorbeeld van veerkracht is hoe Rotterdam opnieuw werd opgebouwd na de alles verwoestende bombardementen in WOII. Als de stad veerkrachtig is, komt die sterker uit de schok dan voorheen.

“Bekijk klimaatadaptatie als een kans om de stad mooier te maken. Met nadruk op positieve verhalen kan je een beweging op gang brengen.” Corjan Gebraad, Resilient Rotterdam

Rotterdam is een stad met 640 000 inwoners, met veel nationaliteiten en een gigantische haven. De risico’s die de stad trotseert zijn gelijkaardig met die van Antwerpen: de stad is steeds meer verhard, waardoor er een probleem met waterbuffering is bij hevige regenval. Omdat een stad nu eenmaal voortdurend in verandering is, zijn er veel opportuniteiten om verandering op gang te brengen. En je aanpassen aan het klimaat biedt mogelijkheden om een stad mooier te maken.

In Antwerpen leggen we ons in dit “resilience”-traject toe op klimaatadaptatie. Rotterdam is hier al enkele jaren mee bezig. Hun adaptatieprogramma bestaat uit volgende stappen:

  • Kennisontwikkeling (waar zitten de risico’s?)
  • Acties – pilootprojecten, waaruit je snel kan leren. Bijvoorbeeld het waterplein, het drijvend paviljoen
  • Profilering: Rotterdam positioneert zich als voorbeeldstad voor water- en klimaatadaptatie.

Door deze aanpak heeft Rotterdam van zijn zwakte (water) echt zijn sterkte kunnen maken.

Mensen moeten het dak op

Paul van Roosmalen, programmamanager Multifunctionele Daken neemt ons vervolgens mee in het verhaal van multifunctionele daken. Rotterdam is een stad van hoogbouw, met bijna uitsluitend vlakke daken, die uitstekend kunnen dienen als een extra stuk openbare ruimte. Hierbij zet de stad volop in op het belevingselement.

Naast zo veel mogelijk groendaken, wil Rotterdam ook waterbuffering, energie en sociale functies op het dak. Want als je sectoraal naar de dingen kijkt, is enkel de portefeuille belangrijk. Maar als je integraal naar de daken kijkt, wordt er wel veel mogelijk. Een groot groen dak was een eerste pilootproject. Hier werd vooral ingezet op het belevingsaspect, om duidelijk te maken hoe leuk het kan zijn, zo’n akker in de lucht. Dat zullen we in de namiddag aan de lijve ondervinden, wanneer we DakAkker bezoeken. Zijn raad aan ons: zet in op tijdelijke projecten, dan is er veel ruimte voor experimenten.

Benut alle kansen uit de buurt

Vervolgens krijgen we het verhaal van Marcel van Blijswijk, projectleider voor onder andere het gebied ‘Kop van Feijenoord’. Hij kreeg als opdracht om de sociaal-economische mix van de sociale woningwijk Feijenoord te verbeteren. Een noodzakelijke opdracht, maar wel heel top-down. Hij kon deze opdracht uitbreiden om ook de kansen in de wijk, namelijk de talenten van de bewoners, te koppelen aan de specifieke noden van de wijk. Vanuit het thema ‘resilience’ een perfect te verantwoorden keuze. De bewoners worden veerkrachtiger als ze hun talenten kunnen benutten en ook de wijk wordt veerkrachtiger, want door samen te werken met lokale ondernemers, hou je geldstromen in de wijk.

Rotterdam als spons

Tot slot krijgen we van Jorg Pieneman, programmamanager Water, die een verhaal brengt over regenwateropvang. Rotterdam heeft een op z’n minst gezegd ambitieuze doelstelling: in 2050 wordt er geen druppel regenwater meer afgevoerd. Om dit te realiseren, wordt het publiek domein ingezet als een spons, die regenwater vasthoudt in hele natte periodes en het water langzaam in de grond laat infiltreren. Hiervoor wordt nu volop geëxperimenteerd in het Zomerhofkwartier. Hier komt een grote regentuin, is een iconisch waterplein (het Benthemplein) aangelegd en experimenteren ze volop om de Hofbogen – de verlaten spoorwegbrug - een functie te geven. Wie weet heeft Rotterdam binnen enkele jaren een High Line?

Niet alleen Rotterdam is een spons, ook onze hersenen nemen alle kennis op. Het is duidelijk dat we de topmensen die in Rotterdam met Resilience bezig zijn, hebben gehoord. En het enthousiasme waarmee ze hun verhaal hebben gedaan, is inspirerend en aanstekelijk.

Inspirerende voorbeelden uit Rotterdam

DakAkker

In de namiddag krijgen we de kans om samen met de Rotterdammers de topprojecten te bekijken.

Eerst krijgen we een heerlijke lunch met kraakverse groenten uit eigen oogst in het restaurant van de DakAkker.

De DakAkker, de grootste dakboerderij uit Europa waarbij rechtstreeks met grond op het dak wordt gewerkt. Het is een bijzonder groot succes. De akker schopte het tot in de reisgids Lonely Planet. Maar ook in de buurt is deze akker goed verankerd, er zijn wachtlijsten voor vrijwilligers die op de DakAkker mogen werken én er zijn wachtlijsten van horeca in de buurt die de oogst van de akker willen afnemen.

“Niemand komt onbewogen van het dak. Ook beleidsmakers niet.” Paul Van Roosmalen (links op de foto), programmamanager Multifunctionele Daken bij Stadsontwikkeling Rotterdam

Meer info: http://www.luchtsingel.org/locaties/dakakker/

Luchtsingel

De Luchtsingel, een houten voetgangersbrug van 390 meter die Rotterdam Centrum verbindt met Rotterdam Noord. De brug is een tijdelijke constructie en kwam tot stand met Crowdsourcing, iedereen kon een stukje brug financieren. De brug maakt een heel stuk Rotterdam beter toegankelijk.

Het Zomerhofkwartier

In Rotterdam werd het Zomerhofkwartier geselecteerd als proeftuin voor klimaatadaptieve acties. Samen met buurtbewoners werd een stuk parkeerplaats omgevormd tot een regentuin. Dit maakt een groenere omgeving tastbaar voor iedereen. Binnenkort wordt de volledige omgeving getransformeerd naar een grote, groene regentuin.

(c) Pat Van de Werf

Het Benthemplein

(c) Pat Van de Werf

Uiteraard mocht ook het Benthemplein niet ontbreken tijdens onze inspiratietour. Dit waterplein is bij droog weer een aantrekkelijke ontmoetingsplaats en bij regenweer vangt het water op, zodat er op die moment minder water naar de riolering stroomt. Van heinde en verre komen delegaties naar dit iconische plein kijken.

Meer info: https://www.rotterdam.nl/apps/rotterdam.nl/wonen-leven/benthemplein/index.xml

Wanneer de bus terug Antwerpen binnenrijdt, begint het opnieuw te gieten. Wel tekenend, op een dag over water. Goed dat we inspiratie hebben opgedaan, nu aan de slag in Sint-Andries!