Ik hoop dat ondernemers die droom oppakken en mee uitdragen

Een nieuwe wijk neerzetten in een historische wereldstad: je zou van minder gaan hyperventileren. Je kunt niet anders dan beseffen dat zo’n ingreep de stad voor altijd zal veranderen. Iedereen die zijn schouders onder het project zet, van architecten tot buurtbewoners tot eerste ondernemers, tekent mee aan de veranderende kaart van Antwerpen en kneedt zo heel tastbaar de toekomst van de stad.

Een mythische opdracht

Jeff Cavens, aandeelhouder bij Triple Living en mee belast met de ontwikkeling van de wijk Nieuw Zuid kijkt peinzend voor zich uit wanneer hij de verantwoordelijkheid van zijn taak taxeert. “Het is een mythische opdracht”, bevestigt hij. “Toch is de wijk niet helemaal nieuw. Er was vroeger al veel activiteit. Ooit lag er een station, waren er scheepswerven en een legerhospitaal. Maar”, geeft hij toe, “het was nooit een leefgebied. Dit is een uniek moment en een unieke kans. Wij zijn fier dat we mogen werken aan een project dat een blijvend deel van Antwerpen zal vormen.”

De private ontwikkelaar Triple Living verwierf het gebied naast Het Zuid in 2010 en ging meteen met de stadsdiensten rond de tafel zitten. Iedereen was het ermee eens dat de nieuwe stadswijk moet beantwoorden aan de inzichten en de noden van vandaag, vooruitziend naar de vragen van een duurzame toekomst. Samen met Studio Associato Secchi-Viganò en Architectbureau Bureau Bas Smets werden dan ook gedetailleerde plannen uitgewerkt die van Nieuw Zuid de groenste wijk van de stad zullen maken.

Geïnspireerd inspireren

De stadsontwikkelaars van Nieuw Zuid proberen het warm water niet opnieuw uit te vinden. Ze vonden inspiratie in tientallen andere projecten doorheen Europa. Zo keken ze naar de groene invulling van Hammarby Sjöstad in Zweden, en de architecturale insteken van de HafenCity in Hamburg.

Maud Coppenrath, de stadsontwikkelaar die het project opvolgt namens de stad, kijkt ook naar de ondernemers en was bijzonder gecharmeerd door l’Île de Nantes. “Daar is de ruimtelijke planning thematisch opgebouwd rond een cultureel leidmotief met de machines de l’Île als trekkers. Bijzonder enthousiasmerend. Vooral de Grand Eléphant is een symbool geworden.”

CC Guilhem Vellut via Flickr

Ze verwacht niet dat Nieuw Zuid een gelijkaardig, cultureel thema zoekt, maar zich gaat vormen rond duurzaamheid als leidmotief. “We moeten inzetten op en uitpakken met dat duurzame. Het moet inspireren. Ik zie zelfrijdende auto’s voor me, mensen die elkaar ontmoeten op straat en op het openbaar gebied. Die wijk wordt al binnen de tien jaar autoluw, met ruimte voor voetgangers en fietsers. Een wijk van mensen die elkaar versterken en zelf initiatieven nemen. Bedrijven moeten zich er willen vestigen omdat het the place to be is. Je wil er deel van uitmaken: daar wil ik bij horen. Als we dat gevoel er in krijgen, dan zijn we goed bezig.”

Ook Jeff Cavens van Triple Living wil zelf inspireren. “Laat ons hopen dat andere cityplanners over een paar jaar hierheen komen om Nieuw Zuid als een mooi voorbeeld te bekijken en te bestuderen.”

Nieuw Zuid zal leven

Er komen ongeveer tweeduizend woningen, twee scholen, crèches, een sporthal, een dienstencentrum, winkels, horeca, kantoren, twee grote parken en een parkstrip op de kaaien. “We willen een gezonde mix van allerlei activiteiten”, vertelt Jeff Cavens. “Vroeger werden woonwijken en kantoorwijken van elkaar gescheiden, met de bekende gevolgen. ’s Avonds is de kantoorwijk dood en overdag is de woonwijk leeg. Dat willen we hier niet. Nieuw Zuid moet leven.” Er wordt dan ook ingezet op ingrepen die het gemeenschapsgevoel kunnen versterken, zoals daktuinen, gemeenschappelijke tuinen en wasbars voor appartementsbewoners. “Zo besparen we ruimte én bevorderen we sociaal contact”, heet het.

En dat sociaal contact begint er stilaan te komen. De eerste appartementen zijn al bewoond, de eerste studentenkoten zijn opgeleverd. “Dat brengt al meteen leven in de wijk.”

Maud Coppenrath kijkt ook naar de ondernemers. “Zij kunnen ervoor zorgen dat de wijk meer is dan een plaats waar je komt slapen, dat het een wijk is die leeft.”

Ondernemers en bewoners aan zet

In de startfase houden de stadsontwikkelaars de retail nog wat in de hand. Ze willen de visie van een duurzame wijk bewaken en de richting alvast mee aangeven. “De ondernemingen zouden een aanvulling, een surplus moeten zijn van de wijk”, zegt Jeff Cavens. “We zoeken in eerste instantie lokale, ondersteunende functies - een bakker, een slager, krantenwinkels, dokters, tandartsen - en voorzien ook ruimtes voor startups en ondernemerschap van de bewoners zelf. Ook dat is duurzaam.”

Maud bevestigt dit. “Het gaat vooral om lokale verankering. Ik denk dan aan horeca en winkeliers, maar ook alle andere ondernemingen dragen bij door hun inrichting en hun materiaalverbruik. Het gaat niet alleen om wat ze doen, maar om de verbanden die ze met de buurt en de omliggende ondernemingen aangaan. Ik hoop dat ze die droom ook oppakken en mee uitdragen. Dat kunnen zowel de gevestigde bedrijven zijn als de nieuwe ambachten, kleinschaliger ondernemingen die op circulaire economie gericht zijn.”

Beide hopen ze dat de nieuwe ondernemers onderzoeken wat de buurt nodig heeft en dat ze daar een duurzaam aanbod voor ontwikkelen.

“Duurzaamheid en innovatie moet je blijven bewaken,” vult Jeff aan. “Innovatief ben je per definitie niet voor de eeuwigheid.”

Vanzelfsprekend duurzaam

“We kunnen dat nu nog wel aansturen”, zegt ontwikkelaar Triple Living, “maar over vijf of tien jaar wordt dat veel moeilijker. Het is belangrijk om nu de juiste sfeer en verwachtingen te zetten.” Hij ziet in de toekomst een belangrijke rol voor de stad weggelegd om het zo te houden.

Maud, de specialiste van de stad, nuanceert. “Als stad kun je dat niet alleen bewerkstelligen. Daar is een stad niet flexibel genoeg voor. We kunnen inspireren, ballonnetjes oplaten, maar de bewoners moeten het oppikken en het ook gaan vragen en eisen. Het zou goed zijn als de vraag naar duurzame ondernemingen ook van de gebruiker komt. Duurzaamheid zou er de norm moeten zijn. Het moet als een must aanvoelen om duurzaam te leven, te handelen. Het moet een wil worden, een vanzelfsprekendheid.”

Dromen met realiteitszin

Jeff Cavens en Maud Coppenrath, private en publieke ontwikkelaars, kijken graag vooruit, maar ze houden hun voeten stevig op de grond.

“We proberen wel visionair te zijn”, zegt Jeff, “maar het is koffiedik kijken. De toekomst zal uitwijzen of het gelukt is of niet.” Vooruitkijken is dan ook niet evident. Toen ze in 2011 met het idee van een warmtenet speelden, hadden ze het gevoel over verre toekomstbeelden te spreken. Intussen is het al ingeburgerd én actief in Nieuw Zuid. “Sommige dingen gaan razendsnel, andere zaken komen nooit. We proberen rekening te houden met aspecten die nu nog niet belangrijk zijn, maar misschien binnen tien jaar aan belang zullen winnen. We schrijven spelregels voor gebouwen die over zeven, acht jaar gebouwd worden. We proberen rekening te houden met veranderingen in de maatschappij en de manier van wonen van de mensen. Maar wat nu visionair en utopisch lijkt, is over dertig jaar misschien achterhaald.”

Maud kijkt even geduldig naar de oproep voor visionaire Nieuw Zuid-ondernemers. De ontwikkelaars hopen immers dat gedreven ondernemers de handschoen opnemen en mee willen helpen om Nieuw Zuid letterlijk op de kaart te zetten.

“Hopelijk gaan ondernemers zich er niet vestigen omdat ze er zicht hebben op de Schelde of omdat er een bekende architect meewerkt, maar net omdat de wijk die duurzaamheidsbelofte inhoudt. Ik verwacht niet dat het razendsnel gaat,” zegt ze, ”maar ik zou toch graag op zijn minst één tastbaar, zichtbaar resultaat uit deze projecten zien ontstaan. Een zaadje dat kan openbloeien en andere kan aansteken.”

“Als mensen ideeën hebben, moeten ze met ons komen praten”, vinden Jeff en Maud. De toekomst ligt open.

Een opgroeiende wijk

Onlangs ging Jeff Cavens met zijn dochter van twee door de wijk wandelen. Wanneer zij volwassen is, besefte hij, is Nieuw Zuid dat ook. Ze zijn even oud. Misschien gaat ze er ooit naar school, misschien zit ze er ooit op kot met vriendinnen of misschien vindt ze hier wel werk, een nieuwe job die nu nog niet bestaat. “Dat zou fantastisch zijn,” mijmert de ontwikkelaar terwijl hij de jonge wijk door het raam ziet groeien. “Dat zou fantastisch zijn.”

CC Stadslab2050

Voel je je als ondernemer aangesproken? Contacteer ons dan meteen en schrijf mee geschiedenis.

 

Abonneer mij: 

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet