Terugblik | Hoe makkelijk is het om groen te zijn?

In de aanloop van Open Lab2016 blikken we wekelijks terug naar een van onze Stadslab2050-thema’s.

In 2013 leek het voor de hand liggend om de natuur zelf als eerste thema te kiezen. Je kunt niet om ‘groen’ heen als je het over duurzaamheid wil hebben. Zeg het woord en je ruikt de bloemetjes al. Tuurlijk wisten we wel dat er ook heel wat winst te boeken viel op terreinen als huisvesting, energie, mode of voeding. Die thema’s zouden zeker ook aan bod komen, maar de planten mochten zich als eerste in de strijd werpen. Hoe ga je als stad, als stadsbewoner om met het groen om je heen? Hoe kunnen we het beter doen? Hoe kunnen we meer groen integreren, groener gebruik maken van de beschikbare ruimtes? Het bestaande groen opwaarderen, kansen geven, inzetten? Hoe kunnen we de band tussen de Antwerpenaars, Antwerpen en haar planten weer aantrekken?

Groen is een veelkleurige puzzel

Tijdens de allereerste workshop in juni 2013 met academici, burgers, ondernemers, natuurwerkers, provincie- en stadsambtenaren werden we al overrompeld door de breedte van het thema. Termen als schoonheid, nut, gezondheid, openheid, verantwoordelijkheid, diversiteit en rust vroegen er om aandacht. Spelers als politici, burgers, straatgroepen, scholen, middenveldorganisaties, coaches en tientallen andere groepen en groeperingen bleken sleutelrollen te bezetten. Dat opent deuren naar mogelijkheden, maar legt meteen ook nieuwe vraagstukken op de tafel. Wie betrek je waarbij wanneer? De groene puzzel werd per tussenkomst groter en kleurrijker.

Het bleek dan ook een huzarenwerk om uit de schat aan ideeën van die eerste dag de concrete projecten te kiezen en op te starten.

 

Ideeën zaaien en airbezen plukken

Sommige projecten schoten meteen uit de startblokken en bleken niet te stoppen. Denk maar aan Airbezen. Planten spelen een belangrijke rol in het filteren van het fijne stof uit de lucht. Dat is algemeen bekend. Maar wat minder algemeen bekend was, is dat je aan die plantjes ook kunt zien hoe het met het fijn stof in de stad gesteld is. Aardbeienplanten blijken zo perfecte meetinstrumenten die iedereen in huis kan halen. Als je mensen kunt motiveren mee te werken, krijg je niet alleen een schat aan gegevens binnen, maar ontdekken diezelfde mensen ook in hun eigen bloempot dat planten daadwerkelijk luchtzuiverend werken. Dubbelslag!

Dit project, waar de Universiteit Antwerpen, stad Antwerpen en een resem stadslaboranten hun schouders onder zetten, bleek een wondersucces. De data stroomde binnen, de trekker van het project won ook nog eens de jaarprijs Wetenschapscommunicatie en andere steden als Utrecht en Gent namen het idee over.

Meer nog, de idee om de omgeving in te zetten om data te verzamelen krijgt in dit ‘Internet of Things’-tijdperk een steeds grotere relevantie. Hoe ga je daarmee om als stad? Waar plaats je al die info, al die data? Hoe gebruik je ze en hoe dragen ze bij aan een duurzamer Antwerpen, vragen we ons dan af in Stadslab2050.

Het idee voor de Urban Precomposter, een centraal gelegen composteerunit kreeg al meteen applaus eind 2013, won de Ecodesignprijs van de Ovam, kreeg intussen de nodige steun en wordt eind dit jaar wellicht ook tastbare werkelijkheid. Ideeën groeien niet altijd even snel.

Park Mee, het idee om burgers te laten meehelpen in de stadsparken is ook al heel concreet gerealiseerd, al blijven er nog enkele losse draden hangen. Wat als je meer burgers hebt dan beschikbaar openbaar groen? Hoe rijm je de wensen van verschillende spelers? Wat als de Groendienst, Natuurpunt en welmenende burgers er een andere groenvisie op na houden?

Over Airbezen en de Urban Precomposter ontdek je alvast meer op het Open Lab: hoe is het gegroeid, hoe staat het er nu mee, wat zijn de vooruitzichten?
CC Fabian Reus

 

Over levende netwerken: van aantrekkelijke eenvoud tot verraderlijke complexiteit.

Je weet niet waar je in stapt, als je een Stadslab2050-uitdaging aangaat. Het kan rechttoe rechtaan tot een helder resultaat leiden, maar het kan je net zo makkelijk op een volledig ander spoor zetten, andere uitdagingen losweken of je vastrijden in een onverwachte complexiteit.

Dat laatste ondervonden we bijvoorbeeld bij het ‘levend netwerk’. Een stad als Antwerpen heeft bijzonder veel groene eilandjes, kleine stukjes natuur die verloren lopen in een woud van beton en glas. Die eilandjes zouden er wel bij varen als je ze aaneen zou kunnen sluiten, als je ze zou kunnen verbinden door grijze tussenstukken te vergroenen of corridors aan te leggen. De animo voor dit idee was enorm. Iemand had al een eerste rudimentaire kaart en meteen zag je de opportuniteiten. Die straat hier, dat plein daar. Het enige wat je nodig hebt, is de goodwill van de spelers tussen die vele eilandjes in om hun gebied, hun straat, hun oprit, hun parking, hun wijk open te stellen. Heerlijk, vonden we het. Samen werken aan een levend netwerk, iedereen kon bijdragen. Zo aanstekelijk was het idee, dat het werd verkozen tot ‘Mijn Groen Idee 2014’. Zo helder in zijn opzet… maar zo lastig in uitvoering.

Ja, iedereen kan bijdragen. Maar ‘iedereen’ is veel volk om rond de tafel te krijgen. Hoe nauwer je ging kijken, hoe groter het kluwen aan belangen bleek. Het voorstel bleek onhanteerbaar groot in zijn misleidende eenvoud. Het ligt er nog steeds, en wacht op iemand die een manier vindt om al die organisaties, verenigingen, instellingen, bedrijven, burgers achter dat ene idee te scharen en te motiveren.

CC Stadslab2050

 

Bedenkers zoeken uitvoerders

Hoewel intussen al compleet groene gevels verschenen blijft de vraag hoe we meer gevelgroen kunnen bekomen in de stad toch spelen. Of hoe we mensen met raad en daad kunnen bijstaan om hun daken of balkons te vergroenen? Of hoe we ook bij ons een bomen-app kunnen ontwikkelen om de schitterende bomen op privaat domein mee te registreren? Of hoe we in kaart kunnen brengen waar je in de stad eetbare planten vindt? Dat wildplukken zelf intussen hip is geworden, juichen we alvast toe.

De ideeën liggen er nog altijd even aantrekkelijk bij als toen ze ontsproten en wachten nog steeds op iemand die ze wil plukken. Zo vind je er op het Open Lab op 22 november wel meer aan de Ideeënmuur: plukrijpe projecten die lonken naar krachtdadige uitvoerende teams.

Wie neemt het op? Die vraag zal op het Open Lab wel vaker te horen zijn. Het is dan ook een sleutelvraag geworden bij Stadslab2050, die vaak uitmondt bij de vraag hoever we met het stadslabsecretariaat zelf moeten faciliteren. Moeten we inspireren? Helpen opstarten? Financieel bijspringen? Zelf initiatief nemen? Plannen? Trekkers zoeken? Wie neemt wat op?

De onmeetbaarheid van indirecte impact

Terwijl je als stadslaborant experimenteert, zet je dominosteentjes in beweging. Je mikt dan wel op dat ene concrete project, maar onderweg raak je anderen aan. Die nemen een flard van een idee op, een vleug inspiratie, een handvol energie en gaan zelf aan de slag.

Zo was het bijvoorbeeld met het netwerk van stadsboerderijen waar je als burger zelf kunt gaan meehelpen en er letterlijk de vruchten van je inspanning kunt plukken. Onbewust, onbedoeld en vast ook niet als enige factor gaf dit netwerk ook een extra duwtje dat zou leiden tot het Marta-project.

En de Oogsttoren die ontkiemde in Stadslab2050 en openbloeide op het de Coninckplein zou, zo hebben we ons laten vertellen, intussen een heel buurtinitiatief op gang hebben gebracht. Was de toren dé trigger of één trigger? De juiste aansporing op het juiste moment?

Wat de precieze rol was en is van de projecten bij dergelijke spin-offs kunnen we nooit achterhalen, en toch vinden we ook deze indirecte impact net zo belangrijk als de directe impact. We willen als stedelijk labo niet zomaar experimentjes opzetten. We willen bewegen, zoeken en zin geven om ook zelf op zoek te gaan en initiatief te nemen. Het gaat niet om wat wij doen, het gaat om hoe de stad duurzamer en rijker wordt, gevoed, geïnspireerd en gemotiveerd door onze stadslaboranten.

Heb je zin om te ontdekken wat andere stadslaboranten al verwezenlijkten en hoe ze dat deden? Zin om ook ideeën tot leven te wekken? Zin om je te laten inspireren? Om te ontdekken hoe makkelijk het is om groen te zijn? Kom dan naar het Open Lab2016.

Abonneer mij: 

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet